پیش‌بینی آینده سلامت بشر در رمان علمی ـ تخیلی

پیش‌بینی آینده سلامت بشر در رمان علمی ـ تخیلی

پیش‌بینی آینده سلامت بشر در رمان علمی ـ تخیلی

1397-05-23

علی مسعودی‌نیا، منتقد ادبی

پیش‌بینی وضعیت بهداشت در آینده یکی از سوژه‌های جذاب و مورد علاقه نویسندگان سبک علمی ـ تخیلی بوده و هنوز هم هست. این که پیشرفت علم پزشکی و به موازات آن ویرانی محیط زیست در آینده‌های دور چه سرنوشتی را برای سلامت بشر رقم خواهند زد، خود‌به‌خود سوژه‌ای جذاب به حساب می‌آید. داستان‌های علمی ـ تخیلی البته انتظارات بیش از حدی از علم پزشکی داشته‌اند و معمولا افق پیش‌بینی‌شان با آن‌چه که در دنیای واقعی می‌بینیم تفاوت بسیاری دارد. یعنی پرواز تخیل، توقع از علم پزشکی را به جاهایی می‌برد که هنوز هم برای پزشکان این روزگار در حد یک رویاست. در این داستان‌ها تقریبا هرگونه معجزه‌ای از علم پزشکی برمی‌آید. اصلا از همان نمونه‌های نخستین داستان علمی ـ تخیلی چنین کراماتی را از پزشکان می‌بینیم: در «فرانکنشتاین» نوشته‌ مری شلی، پزشکی از جوارح مردگان انسانی کامل سر هم می‌کند که امکان حیات می‌یابد؛ در «دکتر جکیل و آقای هاید» نوشته رابرت لوییس استیونسن پزشکی دارویی کشف می‌کند که خوی حیوانی و شیطانی بشر را به شکلی عینی بازتاب می‌دهد و دوقطبی بودن را فیزیکی جلوه می‌دهد. اما بد نیست در دنیای شگفت‌آور این رمان‌ها پرسه‌ای بزنیم و ببینم جالب‌ترین پیش‌بینی‌ها درباره آینده سلامت بشر چه می‌تواند باشد؟

حکومت خودمختار/ نویسنده: آنالی نویتز

این نویسنده مشهور در رمان «حکومت خودمختار» آینده هولناک و در عین حال باورپذیری را برای علم پزشکی به تصویر می‌کشد. در این رمان در دنیا گروهی از دزدان دریایی هستند که کارشان سرقت و آنالیز داروست. آن‌ها از طریق مهندسی معکوس می‌خواهند داروهایی را به خورد مردم بدهند که رفتار آدم‌ها را به میل و اراده خود درآورند. شخصیتی به نام جودیت جک چن در داستان هست که دارویی به نام زاکوییتی را کشف می‌کند. این دارو باعث می‌شود آدم‌ها احساس خوبی درباره ساعت‌های مداوم و سخت کار داشته باشند و بی‌وقفه درگیر کار باشند. اما مساله این‌جاست که مصرف‌کننده این دارو به سرعت توان جسمی خود را از دست می‌دهد و می‌میرد. ضمن این که زاکوییتی فرد را به کار معتاد می‌کند. در دنیای این رمان شعار حکومت این است: «زندگی بهتر از طریق علم شیمی».

دروازه/نویسنده:فردریک پول

آینده تصویر شده در این رمان دنیایی را به تصویر می‌کشد که زندگی بشر در کهکشان‌ها نیز توسعه یافته است. مساله بهداشت بشر به نقطه‌ای افراطی رسیده است: اگر در زمره اغنیا باشید می‌توانید هرگونه بیماری را درمان کنید، اما فقرا عملا زندگی‌شان در خطر است و از خدمات پزشکی محروم هستند. افراد طبقه فرودست برای درمان بیماری‌شان ناچارند همانند موش آزمایشگاهی تن به روش‌های نوین و مرموزی بسپارند که ریسک زنده ماندن یا نماندن‌شان بسیار بالاست. در این دنیا گروهی به نام «آلس» جایگزین روان‌پزشکان و روان‌درمان‌گران شده‌اند و تنها به ثروتمندان سرویس می‌دهند تا آن‌ها در زندگی خود هیچ مشکلی احساس نکنند.

سفر ستاره‌ای/نویسنده: جیمز بلیش

این کتاب را در کشورمان بیشتر به خاطر فیلم و سریال‌های اقتباس‌شده از آن می‌شناسند. مجموعه‌ای هیجان‌انگیز که در ایران به نام «پیشتازان فضا» مشهور بود. اما بدون اشاره به این رمان اصلا نمی‌شود بحث ادبیات آینده‌گرا و پزشکی را تکمیل کرد. در این اثر که نسبت به دو رمان پیشینی که بررسی کردیم خوش‌بینانه‌تر است، به دنیایی برمی‌خوریم که در آن همگان می‌توانند درمان‌گر باشند. در این دنیا تمامی درمان‌های پزشکی اتوماتیک شده است و هر کس به مشکلی از نظر سلامتی برمی‌خورد در هر جا که باشد می‌تواند بهترین خدمات درمانی را از ماشین‌های هوشمند دریافت کند. چنین است که هر کس می‌تواند پزشک خودش باشد و مهلک‌ترین بیماری‌ها هم به سادگی درمان‌پذیر است.

هرگز نگذار بروم/نویسنده: کازوئو ایشی‌گورو

این نویسنده ژاپنی‌تبار بریتانیایی که به تازگی جایزه نوبل ادبیات را نیز از آن خود کرده است در این رمان دنیایی پلید را به تصویر می‌کشد که در نهادهای اجتماعی و طبقات آن همگان چنان تربیت می‌شوند که شهروندانی باشند قانع به سرنوشت و آماده‌ جانفشانی. در جهان داستانی ایشی‌گورو در آینده پیوند و جایگزینی تمام اندام‌های بشر میسر می‌شود و حتی ارتباطات عاطفی و خودآگاهی نیز قابلیت پیوند و انتقال می‌یابند. کشاورزی و پزشکی در این دنیا دست به دست هم داده‌اند تا انسان بتواند تمامی اعضای بدن را به‌طور جداگانه کشت کند. یعنی اگر کسی به قلب احتیاج داشته باشد، یک قلب از گلخانه‌های ویژه می‌گیرد و در بدنش کار می‌گذارد. بانمک نیست؟

واحد/ نویسنده: نینی هوملکوییست

داستان هوملکوییست هم به داستان ایشی‌گورو شبیه است. در داستان او بیماران برای درو کردن اعضای مورد نیازشان ثبت نام می‌کنند. در این دنیای آینده زنان بالای 50 و مردان بالای 60 سال، در صورتی که فرزندی نداشته باشند، به یک «واحد» خاص برده می‌شوند تا از اندام‌های مختلف بدن‌شان به دقت نگهداری شود و در مواقع ضروری برای پیوند و جایگزینی مورد استفاده قرار گیرد. در این دوران آن‌ها می‌توانند از زندگی لذت ببرند و یک رژیم دارویی و غذایی بسیار هیجان‌انگیز داشته باشند که تمام ارگان‌های بدن‌شان تر و تازه و سالم بماند. طبیعتا در چنین دنیایی بیمار باید مثل یک ماشین معیوب تنها قطعات یدکی را عوض کند و به سلامت کامل بازگردد. مشکل این‌جاست که آدم‌هایی که به «واحد» می‌روند تازه زندگی زیر دندان‌شان مزه می‌کند و خوش ندارند که بمیرند.

فشار آندرومدا/ نویسنده: مایکل کرایتون

بد نیست نظر نویسنده «پارک ژوراسیک» را هم درباره آینده سلامت بشر بدانیم. او معتقد است در دنیای آینده هر بیماری و دردی تحت فشار حل خواهد شد. هر بار کاراکترهای داستان توسط دانشمندانی مجرب و نخبه در موقعیتی ترسناک و رنج‌آور قرار می‌گیرند اما اندام و روان‌شان در این فرآیند تقویت می‌شود. در این دنیای عجیب یک آنتی‌بیوتیک جهانی به نام کالوسین وجود دارد که بسیار حیاتی است. چون بدن بشر در برابر سایر آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شده و چیزی جز این دارو نمی‌تواند بر بیماری‌های عفونی غلبه کند. در حقیقت چیزی است در حد نوشدارو.

آوای سلامت وزارت بهداشت ادبیات سلامت ادبیات سلامت ادبیات سلامت
توسعه دهنده هوشمند